Επιλέξτε γλώσσα:  

 

ΓΙΑΤΙ Ο ΜΑΡΞ ΕΙΧΕ ΔΙΚΙΟ - 18 2013f Feb 2013

Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική καταστροφή, μας ανάγκασε και πάλι να σκεφτούμε τους όρους σύμφωνα με τους οποίους ζούμε στο σύνολο τους, και ήταν ο Μάρξ ο οποίος προέβλεπε ότι ο καπιταλισμός θα γίνει παγκόσμιος, και ότι οι ανισότητες θα ενταθούν σε μέγιστο βαθμό».

ΜΕΘΕΞΗ ΣΤΗΝ ΕΝΑΛΙΑ ΓΗ - 25 2007f Aug 2007

Έχετε μπροστά σας ένα βιβλίο φωτογραφιών, ένα άλμπουμ, που παρουσιάζει τις ομορφιές της Κύπρου – ελεύθερης και κατεχόμενης. Οι 500 φωτογραφίες είναι η επίμονη δουλειά αρκετών χρόνων και η δύσκολη επιλογή από 10000 και πλέον εικόνων που τράβηξα, περιδιαβάζοντας και τις δυο πλευρές της Κύπρου, πολλές φορές σε δύσβατες και δύσκολες περιοχές.

ΕΝΑ ΜΑΧΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΣΥΝΑΜΑ ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ

«Γιατί ο Μάρξ είχε δίκιο»

Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική καταστροφή, μας ανάγκασε και πάλι να σκεφτούμε τους όρους σύμφωνα με τους οποίους ζούμε στο σύνολο τους, και ήταν ο Μάρξ ο οποίος προέβλεπε ότι ο καπιταλισμός θα γίνει παγκόσμιος, και ότι οι ανισότητες θα ενταθούν σε μέγιστο βαθμό». Αυτά αναφέρει στο πρόσφατο πολύκροτο βιβλίο του «Γιατί ο Μάρξ είχε δίκιο», ο Ιρλανδος καθηγητής του Lancaster, Τέρι ΄Ιγκλετον, ο οποίος αναπτύσσει τη σκέψη του Μάρξ απαντώντας σε δέκα καθιερωμένες επικρίσεις κατά της Μαρξιστικής θεωρίας και προσπαθώντας να βγάλει τον όγκο της λάσπης που έχει επικαθίσει πάνω της, κυρίως μετά την πτώση του «Υπαρκτού Σοσιαλισμού».

Ο συγγραφέας σχολιάζει και απαντά κατά πόσο οι θεωρείες του Μάρξ έχουν πεθάνει, έχουν μπει στο «χρονοντούλαπο της ιστορίας» - όπως πολλοί καλοθελητές βιάστηκαν να γνωματεύσουν- ή είναι ακόμη επίκαιρες και καθοδηγούν τους απανταχού ανθρώπους που πιστεύουν σ’ ένα καλύτερο αύριο, σ’ ένα κόσμο χωρίς ανισότητες, φτώχεια και καταπίεση.

«Όσο υπάρχει καπιταλισμός, λέει ο Ιγκλετον, θα υπάρχει και η κριτική του, ο μαρξισμός. Μόνο αν ο τελευταίος βγάλει στη σύνταξη τον αντίπαλο του, θα μπορέσει να βγει και ο ίδιος στη σύνταξη».

Ολόκληρο το βιβλίο είναι στρατευμένο σ’ αυτή την πεποίθηση και είναι βέβαιο πως καθένας που επιδιώκει να στρατευτεί στο στόχο «να βγάλει τον καπιταλισμό σε σύνταξη» θα βρει πολύτιμη βοήθεια στις σελίδες του.

Η πιο γνωστή επίκριση είναι ότι ο μαρξισμός έχει ξοφλήσει, αφού δεν υπάρχει πια το επαναστατικό υποκείμενό του, η εργατική τάξη. Σε αυτό ο καθηγητής απαντά ότι η εργατική τάξη έχει αλλάξει, δεν είναι πια μόνο αυτοί με τα μουντζουρωμένα χέρια, αλλά και τα εκατομμύρια των φτωχών όλου του κόσμου που συνεχώς φτωχαίνουν. Και ότι η απόσταση ανάμεσα σε εκείνους που κατέχουν υπερβολικό πλούτο και στους υπολοίπους μεγαλώνει συνεχώς προσθέτοντας νέους φτωχούς στον γεωγραφικό χάρτη του κόσμου.

Υπάρχει μια αίσθηση ότι το σύνολο των γραπτών του Μαρξ, βράζει με αρκετές ενοχλητικές ερωτήσεις: Γιατί η καπιταλιστική Δύση ενώ έχει συσσωρεύσει περισσότερους πόρους από ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία, φαίνεται να αδυνατεί να ξεπεράσει τη φτώχεια την πείνα, την εκμετάλλευση και την ανισότητα; Ποιοι είναι οι μηχανισμοί με τους οποίους παράγεται ευημερία για μια μειοψηφία, και κακουχίες και εξευτελισμοί για τους πολλούς; Γιατί τα ιδιωτικά πλούτη πάνε χέρι-χέρι με την αθλιότητα των πολλών; Είναι, όπως υποστηρίζουν οι καλοπροαίρετοι φιλελεύθεροι μεταρρυθμιστές, ότι απλά δεν έχουμε ασχοληθεί με τη βελτίωση των συνθηκών στις εστίες της φτώχειας, αλλά αυτό είναι κάτι που πρέπει να πράξουμε με το πλήρωμα του χρόνου; ΄Η εντελώς αντίθετα, η αλήθεια είναι ότι υπάρχει κάτι στη φύση του ίδιου του καπιταλισμού που παράγει στερήσεις και ανισότητα;

H δεύτερη και πιο σκληρή κατηγορία είναι ότι το μαρξιστικό σύστημα δοκιμάστηκε και απέτυχε οικτρά, αφού προηγουμένως στηρίχθηκε στην τυρρανία και στις μαζικές δολοφονίες. Ο Ιγκλετον διαχωρίζει τη θέση του λέγοντας ότι ο σταλινισμός και ο μαοϊσμός αποτέλεσαν «τσαπατούλικα αιματοβαμμένα πειράματα που έκαναν την ιδέα του σοσιαλισμού να βρωμάει στα ρουθούνια αυτών που θα μπορούσαν να ωφεληθούν από αυτόν».

Τόσο ο Στάλιν όσο και ο Μάο Τσετούνγκ, λέει ο Ιγκλετον διέπραξαν μαζικές δολοφονίες σε σχεδόν αδιανόητη κλίμακα. Ωστόσο, ελάχιστοι μαρξιστές σήμερα θα υπεραμύνονταν αυτών των φρικτών εγκλημάτων ενώ πληθώρα μη μαρξιστών θα ήταν έτοιμοι να δικαιολογήσουν, φερ’ ειπείν, την καταστροφή της Δρέσδης ή της Χιροσίμα.

Τι γίνεται όμως όσον αφορά τα εγκλήματα του καπιταλισμού, όπως το φρικαλέο λουτρό αίματος που είναι γνωστό ως Α’ Παγκόσμιος πόλεμος κατά τον οποίο η σύγκρουση των αυτοκρατορικών εθνών που διψούσαν για κατακτήσεις έστειλε σε μάταιο θάνατο την εργατική τάξη των στρατιωτών; Η ιστορία του καπιταλισμού αποτελεί μεταξύ άλλων, μια ιστορία πολέμων σε όλα τα μήκη και πλάτη του κόσμου, αποικιοκρατικής εκμετάλλευσης, γενοκτονιών και λιμών που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί. Μπορεί μια παραμορφωμένη εκδοχή του μαρξισμού να γέννησε το σταλινικό κράτος, αλλά και μια ακραία μετάλλαξη του καπιταλισμού παρήγαγε το φασισμό. Και χωρίς την αυτοθυσία του Σοβιετικού λαού το ναζιστικό καθεστώς μπορεί να βρισκόταν στη θέση του ακόμη και σήμερα.

Ο μαρξισμός έχει επικριθεί ως «θεολογία», αφού ισχυρίζεται ότι ο σοσιαλισμός είναι αναπόφευκτος, όπως για τους χριστιανούς το αναπόφευκτο τέλος είναι ο Παράδεισος. Ο Ιγκλετον κάνει εδώ μια λεπτή διαφοροποίηση λέγοντας ότι ο Μαρξ πίστευε μεν ότι ο σοσιαλισμός μπορεί να είναι το επόμενο ιστορικό σύστημα, αλλά αυτό εξαρτάται και από τους ανθρώπους: από το εάν και κατά πόσον θα το επιδιώξουν. Κινητήρια δύναμη σε αυτό θεωρεί ότι είναι η ταξική πάλη γιατί, όπως σημειώνει, αυτή είναι πάλη για το πλεόνασμα και θα συνεχίζεται όσο δεν θα υπάρχει επάρκεια για όλους.

Ο μαρξισμός δεν είναι μια θρησκεία αλλά ένας τρόπος να βλέπεις, να ερμηνεύεις και αν θέλεις, να αλλάξεις τον ρου των γεγονότων.
Ο Ιγκλετον, τονίζει ότι ο Μάρξ ήταν εχθρικός απέναντι στο κράτος, αν και πίστευε ότι κάποιου είδους κράτος πάντα θα υπάρχει. Θεωρούσε ότι η επανάσταση θα μπορούσε να είναι και ειρηνική, δεχόταν την ανάγκη των μεταρρυθμίσεων, ενώ πάντα πίστευε ότι ο καπιταλισμός αφήνει πολύτιμη κληρονομιά στην ανθρωπότητα.

Ο καπιταλισμός εφόσον υπάρχει, φαίνεται εύλογο το να προσπαθήσει κανείς να τον αξιοποιήσει όσο το δυνατόν πιο επωφελώς. Αυτό είναι εφικτό, σημειώνει ο καθηγητής, γιατί ο καπιταλισμός δεν είναι μόνο κακός. Το να τον βλέπει κανείς μόνο αρνητικά συνιστά κατάφωρη προκατάληψη, σφάλμα στο οποίο ο ίδιος ο Μάρξ σπανίως υπέπεσε. Το καπιταλιστικό σύστημα τρέφει και την ελευθερία και τη βαρβαρότητα και τη χειραφέτηση και την υποδούλωση.

Η καπιταλιστική κοινωνία παράγει τεράστιο πλούτο, αλλά αναπόδραστα τον διαθέτει σε μια μειονότητα πολιτών της. Ωστόσο αυτός ο πλούτος μπορεί να καταστεί διαθέσιμος σε όλους. Μπορεί να αποδεσμευτεί από τις ληστρικές ατομικιστικές δομές που τον εξέθρεψαν, να επενδυθεί στην κοινωνία ως όλον και να χρησιμοποιηθεί για τον μέγιστο δυνατό περιορισμό της δυσάρεστης εργασίας. Κατ’ αυτό τον τρόπο, θα απελευθερώσει τους ανθρώπους από τα δεσμά της οικονομικής αναγκαιότητας και θα τους προσφέρει τη δυνατότητα μιας ζωής που θα τους παρέχει την ελευθερία να αξιοποιούν το δημιουργικό δυναμικό τους. Αυτό είναι το κομμουνιστικό όραμα του Μαρξ.

Αξίζει να σταθούμε στο ενδιαφέρον του Μάρξ για το άτομο, καθώς έρχεται σε πλήρη αντίθεση με όσα συνήθως διαδίδονται γύρω από το έργο του. Σύμφωνα με αυτή τη στερεότυπα αναπαραγόμενη καρικατούρα, η ουσία του μαρξισμού είναι απρόσωπες κολεκτίβες που τσαλαπατούν την προσωπική ζωή. Στην πραγματικότητα, τίποτα δεν απέχει περισσότερο από τη σκέψη του Μάρξ. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο υπέρτατος σκοπός της πολιτικής του είναι η ελεύθερη ανάπτυξη και αυτοπραγμάτωση των ατόμων, αρκεί να μην ξεχνάμε ότι αυτά τα άτομα πρέπει να βρουν κάποιον τρόπο συνεργατικής ανάπτυξης και αυτοπραγμάτοσης. Η διεκδίκηση της ατομικότητας, γράφει στην «Αγία Οικογένεια» είναι «η πλέον ουσιώδης έκφραση της ανθρώπινης ύπαρξης» θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι αυτή η φράση συνιστά το άλφα και το ωμέγα της ηθικής του Μάρξ.

… Ας πάρουμε, π.χ. την ιδέα του αυτοδιοικούμενου συνεταιρισμού, τον οποίο ο Μάρξ θεωρούσε την κρίσιμη παραγωγική μονάδα του σοσιαλιστικού μέλλοντος.. Συνεισφέροντας το άτομο σ’ έναν τέτοιο συνεταιρισμό, αφενός παράγει τη δική του αυτοπραγμάτωση και αφετέρου, απλώς και μόνο χάρη στην όλη οργάνωση της επιχείρησης, συνεισφέρει στην ευημερία των άλλων.

Δεν χρειάζεται οι σκέψεις μου να ξεχειλίζουν από τρυφερότητα προς τους συναδέλφους μου, ούτε χρειάζεται να σπρώχνουν τον εαυτό μου με αλτρουιστική φροντίδα κάθε δύο ώρες. Η δική μου αυτοπραγμάτωση προάγει τη δική τους απλώς και μόνο χάρη στο πνεύμα συνεργασίας και ισότιμης συμμετοχής στα κέρδη και τη διοίκηση το οποίο διέπει τη λειτουργία της μονάδας. Το κλειδί είναι η συνολική δομή, όχι η προσωπική αρετή.

Αυτό το μαχητικό και προκλητικό βιβλίο θα πρέπει να διαβαστεί από κάθε σκεπτόμενο αριστερό και όχι μόνο. Σ’ έναν κόσμο όπου ο καπιταλισμός βιώνει μια βαθιά κρίση, το «Γιατί ο Μαρξ είχε δίκιο» εκθέτει με απερίφραστο τρόπο την επιτακτική ανάγκη να εγκύψουμε πάλι στη σκέψη του Μαρξ, ώστε να μπορέσουμε να οραματιστούμε ένα μέλλον λιγότερο ζοφερό και πιο ανθρώπινο.

Τελειώνω την παρουσίαση αυτή με μια αλήθεια που ειπώθηκε από τον Κάρολο Μάρξ 160 χρόνια πριν και που σήμερα επιβεβαιώνεται πλήρως:

«Η καπιταλιστική κοινωνία έχει διαλύσει όλους τους αυθεντικούς δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων για να τους αντικαταστήσει με την ιδιοτέλεια και τη συμφεροντολογική ανάγκη, και έχει μετατρέψει τον κόσμο των ανθρώπων, σ’ έναν κόσμο εγωιστικών ατόμων που εχθρεύονται το ένα το άλλο»

ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΥΛΙΚΚΑΣ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ-ΑΝΑΛΥΤΗΣ

Λευκωσία 1.2.2013

 

 

 

ΜΠΕΛΑ-ΜΠΑΙΣ

 

» ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

» ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ

» ΓΝΩΜΙΚΑ-ΣΟΦΑ ΛΟΓΙΑ

» ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

» ΣΥΓΓΡΑΦΙΚΟ ΕΡΓΟ

» ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ

» ΝΕΑ

» ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ